Günümüzde herkes birbirine Google’da hangi sıradasın? diye sormakta. Ben dahil bir çok kişi artık internet sitelerini yayınlarken kriterlerini Google tarafından talep edilen kriterlere göre ayarlamakta. Öyle bir durum ki bu Google yaklaşımları günümüzün web tasarım tekniklerini, yazılım kriterlerini, medya planlama stratejilerini ve hatta satın alma departmanlarının önceliklerini altüst etmiş durumda. Bu durumun kötü bir yansıması da var tabii. Gitgide birbirine benzer internet siteleri, reklamlarla dolmuş bir internet, rakip firmalarının isimlerinin arama sonuçlarına reklam veren firmalar ve benzeri bir çok çirkinliği de ister istemez yanında getirdi bu yaklaşım.

Görüştüğüm her yetkili benden Google ve ilk sıralarla ilgili taleplerini ön planda tutuyorlar. Kendileri bir ön araştırma yapıyorlar ve herkesin de isteği ilk 10 sıra. (Şu aralar bakım çalışmasından dolayı sıralamada düşmüş olsa da) yıllardır kendi hedef arama kriterinde ilk 10 sırada yer alan firmamın internet sitesi de benim gitgide daha fazla firma ile muhatap olmamı sağlıyor. Sorun şu ki, talep çok ancak ilk sayfada sadece 10 firmalık yer var. Bu durumda da rekabet arttıkça, bedel de artıyor.

İlk 10 sırada yer alan sitelerin içeriklerini incelediğimizde inanılmaz derecede kopyalanmalarının doğallığını farkedebiliriz, ancak madalyonun diğer bir yüzü var. Bu yazıları “bir yerlere geleceklerini umarak” kopyalayan firmaların gelebildikleri hiç bir yer olamıyor. Bu nedenle söylemekten dilimde tüy biten “ÖNCE İÇERİK” kelimesini bir daha sarfetmem gerekli. Evet, bir yerlere gelmek istiyorsanız içeriğinizin farklı olması lazım, özgün olması lazım.

Google bu durumdan memnun, çünkü rekabet arttıkça daha fazla Adwords reklamı satışı söz konusu olmakta. Tabii Adwords konusunda da bütçeler gün geçtikçe şişmekte. Size şunu içtenlikle söyleyebilirim. Google firması kendisine yüksek meblağlarda reklam veren firmalara her zaman daha fazla destekçi oluyor. Bir sene içinde 40bin TL’lik reklam yayınladıktan sonra reklam planlamasının direkt olarak Google yetkilileri tarafından yapıldığı firmalar biliyorum. (Google Sertifikalı Reklamcılar değil bahsettiğim, bizzat Google firmasının yetkililerinden söz etmekteyim.)

Her ne şekilde çalışırsanız çalışın, sizin için önemli olan şey belli. Üst sıralarda yer almak istiyorsunuz, ve inanın bana bu iş her geçen gün daha zorlaşacak.

Eh bu sene 90′dan fazla internet sitesi teslim etmişiz ekibimle beraber. Haftada 2 siteye yakın bir rakam eder. Üstüne üstlük oğlumun doğum döneminin stresi de yormuş beni.

Halen eşim ve oğlumla havalimanında rötar yapmış uçağımızın saatinin gelmesini beklemekteyiz. Evet ne yazık ki 2 saatlik bir rötar yaptı pek sayın Pegasus

Geç olsun, güç olmasın diyerek tatilimize başlıyoruz.

Not : Rötar 2 değil tam 6,5 saatlik oldu… Kendileri ile hukuğun gerektirdiği yollardan görüşmelerimiz devam ediyor…

Sık sık telefonda bizden haber sitesi, oyun portalı, arkadaşlık sitesi gibi sosyal platformlar ile ilgili talepler gelir. Genellikle de bu talepleri yapan kişilerin bütçeleri de oldukça düşüktür. Hedef belli, anlayışla karşılarım genelde. Bilmeyen birisi için ne de olsa şu olasıdır.

“İnternet sitesini açarım. Her ay 50 kişi üye olur, kişi başı 10 TL alsam ayda 500 TL. Ohhh mis gibi iş.”

Yok öyle yağma. Madem bu kadar kolaydı internet ortamında para kazanmak onca sitenin sahibi olan büyük kuruluşlar aptal mı bu işlere binlerce dolar akıtıyorlar?

Genellikle ben bu yaklaşımdaki projelerde yer almamayı tercih ederim. İşin gerçek değerini müşteriye bildirir, teklif dosyasında bu proje için gereken istihdam şartlarını ve sistemin aylık, yıllık maliyeti ile bir yıllık fizibilitesini sunarım. Sonuç doğaldır. Önce “bu herif bizi kazıklıyor galiba” denir. Varsın olsun. Sonradan ismimiz tokatçıya çıkmasın da…

Çevrenizdeki web tasarımcı klasmanını incelerseniz her 10 web tasarımcıdan en az 8 tanesinin muhakkak telefonunu açmadığı bir çok müşterisi vardır. Genelde de başlangıçta “büyük” ve “muhteşem” internet projeleri isteyen müşteriler iş bitiminde pek de düşündükleri gibi bir gelir elde etmediklerinden ilk suçlu olarak siteyi kendilerine satanları görürler.

“Senin hiç mi olmadı böyle müşterin?” derseniz evet var. Ama iki kere ararlar en fazla. Telefonda “elinizdeki sözleşmenin 3. maddesini okursanız siteden elde edeceğiniz gelirin yüksek veya düşük olması bizim sorumluluğumuzda değildir” sözünü telaffuz etmem yeterli olur. Öyle ya. Site ayda milyarlar kazansaydı bize fazladan ödeme yapmak için aramayacaksanız, kazanç olmayınca suçu neden bize yıkmaya çalışıyorsunuz.

Şu konuda anlaşalım. Bir internet sitesi yapmak işin sadece başlangıcıdır. Siteyi yaptıktan sonra onun tanıtımı asıl önemli olandır. Tamam bir kurumsal sitenin tanıtımı için Google ve benzeri arama motorlarında yer almanız, kurumsal evraklarınızda, kartvizitlerinizde belirtmeniz, tabela ve afiş gibi dış mekan görsellerinizde yer vermeniz şartı yeterli sayılabilir, ancak sosyal platformlar olarak tabir edilen projelerde sitenize katılacak üyeyi cezbetmeniz lazım.

Arkadaşlık sitesi istiyorsunuz iyi tamam. Sitede neler olacak? İnsanlar birbirinin resmini görecek, birbirini beğenecek, mesajlaşacak bir de chat yapacak. O kadar mı? Eeee bunu zaten Facebook, SiberAlem gibi bir çok site sunuyor. Üye sayısı da sizin küçümen sitenizi biraz ezip geçecek kadar çok. Niye ziyaretçi size para ödesin? Hazır paranın karşılığını alabileceği siteler varken?

Hazırladığınız sosyal platform size tabii ki para kazandırabilir. Ama önce yatırım yapmanız önemli. Bu yatırım da sadece para ile değil, harcayacağınız emek, ziyaretçi portföyüne uygun tanıtım ve düzgün çalışan bir site ile bu mümkün olur.

Diğer türlü pıtırcık gibi ortaya hazır yazılımların warez kullanımları ile ortaya çıkan sitenizin 1 sene geçmeden bomboş kaldığını görmenizde kabahat öncelikle sizindi.

Ne o? 100 TL’ye alışveriş sitesi almıştınız, çok da ucuza kapatmıştınız işi. Ayda da 50 kişi bir şeyler alırdı paranın dibine vururdunuz değil mi?

Rahmetli Özal’ın bir sözünü hatırlatayım size.

“Yengemin ….ları olsaydı amcam olurdu…”

Ticarette her sektörün başarılısı olduğu kadar başarısızı da bulunmaktadır. Hatta başarısız sayısı genelde başarılıdan çok daha fazladır. Özellikle şu an içinde bulunduğumuz kriz dönemi gibi zamanlar bu oranı çok değiştirir. Zor değil, ben Antalya’dan siz bulunduğunuz şehirden en işlek caddelere çıkalım ve “Devren Kiralık” tadında ilan adetini sayalım.

Bazen öyle durumlar yaşanır ki hiç ummadığınız bir dükkanda, hiç ummadığınız bir adam, hiç umulmadık şekilde işlerini yürütür hale gelir. Öyle ki sizin dükkanınızın önünden kimse geçmezken, yanınızda olan bu adam dükkanında gelene gidene çay ısmarlamaktan şikayet eder hale gelir.

Derken bir bakarsınız bu adamla aynı işi yapan bir dükkan daha gelir yakınına. Görünüşte her şey aynıdır ancak bu adamın işleri bozulmazken rakip bir türlü başarılı olamamaktadır.

Bir işletmeyi başarıya götüren unsurlar nelerdir peki?

• Deneyim?
• Bilgi?
• Güvenilirlik?
• Verimlilik?
• Hepsi?

Doğru cevap “HEPSİ” oluyor burada emin olun. Sadece bilgi yeterli değil günümüzde, eskidenmiş o “Osman Ağa işi iyi bilir ama eli yavaştır” sözünün etkisizliği. Şimdi işini iyi, düzgün ve zamanında yapmıyorsan istersen alim ol kimse yanaşmaz sana.

1990′lı yılların ortasından beri İstanbul’da, 2000′li yılların başından itibaren de Antalya’da aynı sektörde, internet projeleri üretmekteyim. Yüzden fazla projeye imza atmışız irili ufaklı. Bu işe ilk başladığımız yer de ufak bir handa, tefek bir ofisteydi. Hatta bu ofisi tutarken komşularımdan birisi “o dükkanda iş tutturamadı kimse” demişti.

Bir kaç ay geçip biz işlerimizi yoluna koydukça aynı handaki bir internet cafe sahibi camına “WEP TASARIM” yazısını yapıştırmıştı. Biz iyi niyetle hayırlısı olsun dedik tabii ki. Bize geldiler, BÜYÜK PROJELER YAPACAĞIZ, UFAK İŞLERE KARNIMIZ TOK dediler. Biz dinledik, onlar konuştu. Derken aradan 3 ay geçmedi ki sattıkları web sitesi sayısı 0, kendi internet siteleri bitmemiş halde dükkanlarına “DEVREN KİRALIK” yazısını astılar.

Peki neydi sorun? Aynı bilgisayarları kullanıyorduk, aynı yerdeydik, aynı kişiler dükkanlarımızın önünden geçiyordu. İkimiz de WEB TASARIM yapıyorduk teorik olarak. Sorunun kaynağı az önce dediğim “yeni gelin sendromu”

Çevremizde bir çok firma görüyoruz. Bazıları sektörde iş yaparken, diğerleri “onlar yapıyor bu işte para var” diyerek giriyorlar piyasaya. Bir kaç ay, en fazla bir sene dayanıyorlar. Ya sonra? Ulaşılamayan telefonlar, yok olup giden ofisler, ortada kalmış müşteriler…

Evet internet sitesi tasarımı yapan bir firma kurmak için büyük bir sermayeye ihtiyacınız yok. Fakat sadece maddi yönden. Bilgi yönünden hiç ummadığınız kadar büyük bir sermayeye ihtiyacınız var. Bu sebeple siz, siz olun.

Yeni gelin gibi atlamayın her şeye. Sonuçta öyle ya da böyle tuttuğunuz elinizde kalıyor.

[singlepic id=1 w=320 h=240 float=left]Ne alaka diyeceksiniz tabii ki, okumaya devam edin o halde.

Bugün bir arkadaşımın C++ mı Visual Basic mi tartışması esnasında gönderdiği linklerde konuyla çok ama gerçekten alakasız bir detay ilgimi çekti. Bu kitabın satıldığı internet sitesinde küçük bir detayın nasıl bir geyiğe yol açabileceği dikkatten kaçmıştı.

Kitap ve tanıtımı oldukça iyi yapılmıştı. Açıklama, kitabın resmi, fiyatı, indirim şekli, taksitlendirme detayları, müşteri yorumlar vb olgular sorunsuzdu. Yani sayfa bu kitabı satardı ta ki sayfanın alt kısmında şu başlığın altındaki detaylara kadar.

“Bu Ürünü Tercih Edenlerin Satın Aldığı Diğer Ürünler”

Evet bir alışveriş sitesinde gerekli bir alan, ancak kodlamada ilişkilendirmelerin çok dikkatli yapılması gereken bir alan. Neden mi?

Bu alanda belirtilene göre C++ kitabını satın alanların en çok rağbet ettiği ürünler sırasıyla şöyleydi.

• Cumhuriyet – Türk Mucizesi
• Küçük Prens – Mavi Bulut
• Taş Devri Diyeti
• Transformers : Revenge of the Fallen serisinden 2 ürün.

Arkadaşımın dikkatini de bu konuya çekmem sonrası çeşitli fikirler geçti yazışmamızda. Fikirleri aynen şöyle sıralayayım sizlere.

1. Firma en fazla kar marjı olan ürünleri bu alana koyuyordu.
   (YANLIŞ) Zira diğer ürünlerde farklı sonuçlar çıkıyordu ve her ürün için aynı sonuçlar tekrarlanmaktaydı.
2. Bu üründen sadece bir elin parmağı kadar satılmıştı. Alıcılar da bu ürünler dışında sadece bir tek ürün almış olabilirlerdi. Bu şekilde biz 5 farklı alıcının 5 farklı seçimini görüyorduk.
   (BELİRSİZ) Öncelikle ürün en çok satılanlar listesinde olduğundan bu ihtimali devre dışı bırakıyordu. Ancak istatistikleri görmeden bu ürünü alanlar sadece bu ürünle kalmamış, başka ürünler de sipariş etmişler demek zor. Nitekim % 10 ile sınırlı bir ihtimal de olsa gerçekten alıcılardan çok azı başka ürün almış olabilirlerdi.
3. Bu ürünü alanların çoğu kodlamayla kafayı yemiş ve genel saplantı olarak C++ öğrenen herkes bu kitaplara yöneliyordu.
   (GEYİK) Neden geyik olduğunu açıklamama gerek yoktur sanırım.
4. Bu sistemde ürünlerin arasındaki ilişkilendirmede bir hata vardı ve önceliği konuyla ilgili ürünler yerine başka bir kritere göre vermekteydi.
   (KUVVETLİ İHTİMAL) Kodlamalarda bu tür bağlantılar kurmak çoğu zaman gözden kaçabilen detaylar olabilmekte.

Öncelikle uzun süre kodlama ile uğraşmış olanlar biliyor ki her zaman bir hata vardır. Kullandığımız yazılımlarda yüzlerce patch, yama, güncelleme yapılması onca beta tester kullanıcının kontrolüne rağmen doğal bir olgu ise, bir internet sitesi projesinde kullanıcı testinin olmadığı bir ortamda olası detay hatalarının gözden kaçması çok doğal bir olgu.

Bu tür durumları yaşamak çok doğal. Önemli olan düzgün çalışan bir sistemde bu tür hatalara da dikkat etmek. Unutmamak lazım ki bir projeyi teslim etmek işin bitmesi demek değil, destek verilmesini gerektiren bir sürecin de başlaması anlamına geliyor.

Bu yazıda amaç kimseyi eleştirmek değil. Zira söz konusu olan sitenin kodlaması da gayet düzgün yapılmış ve başarılı bir çalışma. Dikkat çekmek istediğimiz hiç bir zaman kodlamalar BUDUR! denecek kadar mükemmel değil. Bu bağlamda her önümüze gelen siteye “HATALI” demek yerine bu detaylara kendi işlerimizde de dikkat etmemiz doğrusu olacaktır.

Bir çok web tasarımcı var piyasada. Hepsi de bir şekilde hayatlarını idame ettirmeye uğraşıyor, emek harcıyor, iyisiyle kötüsüyle hizmet veriyorlar şirketlere. Tabii ki aralarında köylü kurnazı olanlar da var. Tabir’i caizse ufak kazıklar atıp müşterileri, onların deyimleriyle “bilgisayarcılardan” soğutuyorlar.

İyi de biz de biraz müşteri konusunu irdeleyelim ne dersiniz? Düşünün bir internet sitesi istiyorsunuz. Yollar belli. Ya çevrenize danışırsınız, ya Google’da arama yaparsınız, veya medyada yer alan reklamlardan faydalanırsınız değil mi?

Peki faydalandınız, sonra ne yaparsınız? Önünüzde bir liste var hepsini arar teklif mi istersiniz? İşte size İLK HATA!

• Firmanızın nasıl bir internet sitesi olacağını düşündünüz mü?
• İnternet sitenizin en önemli görevi sizin tanıtımınız mı, yoksa arama sitelerinde yer alarak müşteri portföyünüzü arttırmak mı?
• Sitenizde yer alacak sayfalarda kullanılacak yazı ve resimler en azından şablon olarak hazır mı?
• Örnek siteler incelediniz mi?
• Bu siteler sektörünüzde yer alan firmaların sitesi mi? Yoksa tarım ürünleri üreten bir firma olmanıza rağmen hala JenniferLopez.com gibi bir site mi istiyorsunuz?

Bu sorulara cevaplarınızdan bir tanesi bile HAYIR! ise durun bakalım orada. Öncelikle bu konuları bir gözden geçirin. Listeyi tamamladıktan sonra aramaya başlayın firmaları ki doğru teklifler ve projelerle size dönüş yapabilsinler.

Eğer ben e-kolay.net’in aynısını istiyorum diyecekseniz hiç internet sitesi satın almaya kalkmayın, öncelikle “her şey önce toz ve gaz bulutuydu” yaklaşımında sıfırdan inceleyin.

Peki teklifler geldi, sonra ne yapacaksınız. Bu sefer şu soruların cevaplarını alalım.

• Sizin için en cazip öneri EN DÜŞÜK fiyat mı?
• Tekliflerde referansları incelemeye üşendiniz mi?
• Firmanın geçmişini incelemek zor mu?
• Yüzyüze görüşmeye davet edip tasarımcının önüne planladığınız sitenin alt yapısını anlatmadınız değil mi?
• Bir akrabanızın oğlu bilgisayarda “hekkırmış” o iyi biliyormuş değil mi?
• Zaten siz Word’de sitenizi tasarladınız, internet sitesi tasarlamak o kadar kolay değil mi?
• Bilgisayar dergilerinin 50 küsür sayfasını okumak web tasarımcı yapmaya yeterli hatta…
• Web tasarımcı bilgisayarın başında 2 saatte para kırıyor zaten.
• Joomla varken özel yazılıma ne gerek bilakis.
• Sözleşme imzaladıktan sonra istediğim gibi tasarımı yaptırırım, sonra müdürü olduğum firmanın sahibi ve hatta eşi beğenmezse bir daha sil baştan tasarım yaptırırım ne var ki? İşi ne web tasarımcının. Değil mi?

Eğer bu sorulardan bir tanesine bile EVET! diyorsanız sonuçta ne elde edeceğinizi görelim.

1. Siteniz bir türlü bitmez. Joomla çakılmış ve düzenlemesi belirli sınırlar içinde kalmış, iddia ettiği herşeyi bir nebze yapabilen bir siteniz olur. İlk sistem açığında da hacklenmesi kuvvetle ihtimaldir. Ülser dolu günler sizi bekler.
2. Sitenizi yapacak olan web tasarımcının bir türlü telefonlarına ulaşamazsınız. Dahası referansları incelemeye başladığınızda bir çok sitenin yerinde yeller esmektedir. Bu tasarımcıyı bulabilirseniz dövmek gibi bir eylemde bulunmayın. Dövecek yeri söyleyelim diz kapaklarınız.
3. Karşınızda firma yok mu? Hatta ofis de yok öyle mi? Ne zannediyordunuz 100 TL’ye internet sitesi satın alıyorsanız KDV ve gelir vergisinden sonra dürüm döner parasına mı çalışıyor bir tasarımcı?
4. Görüşmede tasarımcınıza apple.com’un aynısını istediniz ve o da size bir güzel aynı taslağı giydirdi. Derken bir tasarımcı forumunda “Kopya Siteler” başlığı altında kınandınız. O da ne? Siteniz hiç bir sıralamada çıkmazken, firmanızın ismi yazıldığında “Çalıntı Tasarım” başlığında mı çıkıyor? Hadi canım
5. Akrabanızın dıdısı bir türlü siteyi bitiremedi mi? Oyundan vakit gelmemiştir. Bir kaç ay daha bekleyin. Nasılsa firmanızın profesyonelliği 15 yaşında hekkıra emanet. Size layık bir site (eğer biterse) beleş hostlarda yayınlanmaya başlar bir gün elbet.
6. Word ile tasarladığınız site(msi) nesne açılmıyor mu bir türlü? O kadar kolaydı madem kendiniz bu işe girseydiniz. Şu an yaptığınız işten fayda yok anlaşılan, bu sektörde siz de muhteşem web tasarımları yapabilirsiniz.
7. Dergilerde okuduklarınızla yapılanlar genelde ücretsiz yazılımların linkleriyle mi doldurdu sayfanızı? O da ne? Siteniz bir türlü yüklenmiyor mu? Yoksa ürününüzün resmine tıklayınca başka siteye mi yönlendiniz?
8. Web tasarımcı 2 saatte site yapıyor nasılsa, siz de parasını ödemeyi geciktirdiniz. Bir de bakmışsınız siteniz kapanmış. Hatta “Borcundan dolayı kapalı.” yazıyor. Hemen alın telefonu elinize, arayın elemanı. Nasılsa köleniz. Açmak zorunda. Aynı ödeme geciktirmeyi elektrik faturalarınızda yapamıyorsunuz da, nasıl oluyor da web tasarım firmasına yapabiliyorsunuz?
9. Aaaa siteniz hacklenmiş. Sayfanızda “HEKKID BY DALAILAMA” mı yazıyor. Joomla ne de olsa, oluyor böyle şeyler. Ne o? Yedek almadınız mı? Tavsiyemiz buzdolabınız, bir bardak ve dolduracak kadar soğuk su. İçin için…
10. Aaaa sitenizin tasarımı baştan savma olmuş. Firma da sizi iplemiyor artık. Bu firmanın iyi niyetini gösterir eğer bir tasarıma evet dedikten sonra başka bir tasarıma keyfi geçiş istediyseniz. Yok derseniz ki illa yapacak, hadi canım diyelim size. Ne o sözleşmeyi okuyunca eliniz kolunuz mu bağlandı? Baştan hesaplasaydınız o zaman genel müdürünüzün eşinin beğeneceği site nasıl olurdu.

Bu yazıyı okuyan bir çok kişi kızacak bana. Doğaldır. Bu vakalar sık sık yaşanıyor piyasada. Daha da yaşanmaya devam eder. Kızmayıp neden bu yazıyı yazdığımızı anlayanlar dilerlerse bize bu adresten ulaşabilirler. Hala kızanlar varsa şu adrese yönlendirelim.